Op ontdekking in de Vaticaanse Musea – Een reis voor het hele gezin

Museum: Musei Vaticani

Welkom in de Vaticaanse Musea

Welkom in de Vaticaanse Musea, een van de meest bijzondere plekken ter wereld voor iedereen die houdt van geschiedenis, kunst en schoonheid. Hier, te midden van beschilderde zalen, antieke beelden en wereldberoemde meesterwerken, kunnen we een echte reis door de tijd maken en vele verschillende beschavingen ontdekken. De musea werden in de zestiende eeuw gesticht door Paus Julius II, maar werden pas in 1771 opengesteld voor het publiek, dankzij Paus Clemens XIV. Vandaag de dag komen jaarlijks miljoenen mensen van over de hele wereld om deze wonderen te bewonderen. Tijdens onze rondleiding zullen we Egyptische beelden, sarcofagen, oude kaarten, kleurrijke fresco's en beroemde schilderijen zien. We reizen van de oudste beschavingen, zoals die van Egypte en de Etrusken, naar de Romeinse kunst, de Italiaanse Renaissance en ten slotte ook de moderne kunst. Het meest ontroerende hoogtepunt van onze route zal het bezoek aan de Sixtijnse Kapel zijn, waar een van de beroemdste meesterwerken aller tijden op ons wacht: het gewelf beschilderd door Michelangelo, met de scène van de Schepping van Adam en het grote Laatste Oordeel. Bereid u voor op een avontuur door kunst en geschiedenis, een reis door eeuwen van menselijke creativiteit, waarbij elke zaal zijn eigen verhaal te vertellen heeft. De Vaticaanse Musea zijn een bijzondere plek, waar jong en oud zich samen kunnen laten verwonderen.

Vaticaanse Pincoteca

De Vaticaanse Pinacoteca is een grote kunstgalerij, wereldwijd bekend en gerenommeerd. Ze werd geopend in 1932 op initiatief van paus Pius XI, die een speciaal gebouw liet optrekken, omgeven door groen, om de schilderijen op de best mogelijke manier te huisvesten, met de juiste belichting en ruimte. Daarvoor werden de schilderijen regelmatig verplaatst en hadden ze geen vaste verblijfplaats. Al in 1790 was paus Pius VI begonnen met een eerste verzameling werken, maar pas na de terugkeer van de door Napoleon geroofde kunstwerken in 1817 ontstond er een echte, voor het publiek toegankelijke pinacoteca. Vandaag de dag telt de collectie ongeveer 460 schilderijen, verdeeld over 18 zalen. De werken zijn gerangschikt op tijdperk en stijl, te beginnen bij de Middeleeuwen tot aan de negentiende eeuw. Bezoekers kunnen meesterwerken bewonderen van kunstenaars als Rafaël, Leonardo da Vinci, Caravaggio, Giotto, Titiaan en vele anderen. Tot de beroemdste werken behoren de "Transfiguratie" van Rafaël, vol licht en beweging, de "Heilige Hiëronymus" van Leonardo da Vinci, een onvoltooid maar zeer expressief schilderij, en de "Madonna van Foligno", geschilderd door de grote Rafaël Sanzio. De collectie vertelt acht eeuwen gewijde kunst, verbonden met het christelijke geloof en de christelijke spiritualiteit.

Egyptisch Museum

We maken een sprong terug in de tijd van meer dan 5000 jaar en komen aan in het oude Egypte! Welkom in het Egyptisch Museum van de Vaticaanse Musea. In deze negen zalen zijn zeer oude voorwerpen te zien die rechtstreeks uit Egypte afkomstig zijn of die in Rome werden gemaakt geïnspireerd op die cultuur. Het museum werd in 1839 opgericht door paus Gregorius XVI en herbergt beelden, versierde sarcofagen, mummies, papyri geschreven in hiërogliefenschrift en vele andere getuigenissen van de Egyptische beschaving. Sommige werken zijn afkomstig uit de Villa Adriana in Tivoli, waar keizer Hadrianus een hoekje van Egypte wilde nabootsen. Het parcours toont ook hoe sterk de oude Romeinen gefascineerd waren door deze cultuur. In een van de secties zijn beelden en "egyptiserende" voorwerpen te zien, dat wil zeggen in Rome vervaardigd maar in Egyptische stijl, afkomstig bijvoorbeeld uit de tempel van Isis die vroeger in het centrum van Rome stond. In de laatste zalen zijn ook vondsten uit het oude Mesopotamië en Assyrië te zien, die ons helpen andere grote oude beschavingen beter te leren kennen. Tot de meest interessante objecten behoren het "Dodenboek", een oude Egyptische tekst, en de "Collectie Grassi", die ons vertellen wat de Egyptenaren dachten over het leven na de dood.

Museo Pio Clementino

Het Museo Pio Clementino is een van de beroemdste afdelingen van de Vaticaanse Musea. Hier bevinden zich enkele van de mooiste beelden uit de Griekse en Romeinse oudheid. Het museum werd in de achttiende eeuw opgericht door de pausen Clemens XIV en Pius VI, die de belangrijkste sculpturen in één ruimte wilden samenbrengen. De route voert door elegante zalen en versierde binnenplaatsen, zoals de prachtige Cortile Ottagono. Juist hier begon paus Julius II in de zestiende eeuw met het tentoonstellen van de eerste beelden, om de grootsheid van het oude Rome te tonen. Tot de meesterwerken die u niet mag missen behoort de Apollo van Belvedere. Het is een werk van zulke schoonheid dat Napoleon, toen hij het zag, besloot het als oorlogsbuit naar Parijs mee te nemen! De Apollo vertegenwoordigt het ideaal van klassieke schoonheid en esthetische perfectie. In het museum bevinden zich ook andere beroemde beelden, zoals de vergulde Hercules, de Apoxyomenos (een atleet die zich reinigt met een strigilis) en prachtige Romeinse sarcofagen versierd met verhalen uit de mythologie. En dan, ten slotte, de groep van Laocoön! Dit is een enigszins angstaanjagend maar fascinerend verhaal: Laocoön was een priester van Troje die zijn stadgenoten probeerde te waarschuwen het beroemde houten paard niet binnen de stadsmuren te brengen. De goden, die de ondergang van Troje wensten, stuurden twee reusachtige zeeslangen die hem en zijn zonen omstrengelden. Waarom waren de goden zo woedend op hem? Omdat hij het bedrog van het Trojaanse paard probeerde te onthullen! Terwijl u verder door de zalen loopt, kunt u ook de talloze in marmer gebeeldhouwde dieren bewonderen. Voor deze zaal werden werken geselecteerd die verband houden met de wereld van de natuur en de jacht. De dieren staan centraal, zowel in hun merkwaardige onderlinge interacties als in hun relatie tot helden of goden uit de oudheid.

Binnenplaats van de Dennenappel

En nu betreden we een van de meest bijzondere binnenplaatsen van de Vaticaanse Musea: de Achthoekige Binnenplaats! Maar wacht eens, hebben jullie dat enorme ding daar gezien? Ja, dat! Het is een bronzen dennenappel van bijna 4 meter hoog! Het lijkt wel alsof hij uit de tuin van een reus komt, toch? Deze reusachtige dennenappel is meer dan 1800 jaar oud en was oorspronkelijk een fontein in het oude Rome. Het water stroomde uit kleine gaatjes en creëerde een prachtig watervaleffect. Stel je voor dat je deze enorme dennenappel ziet met water dat neervalt als een magische regen! De oude Romeinen waren dol op fonteinen en bouwden ze overal, want in Rome is het 's zomers erg warm en de fonteinen koelden de lucht af. Aan weerszijden van de dennenappel staan twee prachtige bronzen pauwen. In de oudheid werd de pauw beschouwd als een symbool van onsterfelijkheid, omdat men geloofde dat zijn vlees nooit zou vergaan. Wat een vreemd idee, toch? Een leuk weetje: deze dennenappel was zo beroemd dat Dante Alighieri, een groot Italiaans dichter, hem noemde in zijn gedicht "De Goddelijke Komedie", waarbij hij de dennenappel vergeleek met de afmetingen van het gezicht van een reus! Probeer je een reus voor te stellen met een gezicht zo groot als deze dennenappel! Kijk goed naar de binnenplaats om je heen: hij heeft de vorm van een achthoek, dus acht zijden. Waarom precies acht? Het getal acht werd beschouwd als een volmaakt getal en symboliseerde de oneindigheid. Kunnen jullie alle acht zijden van de binnenplaats tellen? Als jullie Romeinse architecten waren geweest, wat voor fontein zouden jullie dan hebben gemaakt? Misschien een in de vorm van jullie lievelingsdier of jullie lievelingseten?

Galerij van de Geografische Kaarten

Nu betreden we een van de meest verrassende zalen van de Vaticaanse Musea: de Galerij van de Geografische Kaarten. Het is een lange gang van maar liefst 120 meter die Italië toont zoals het er in de 16e eeuw uitzag. De galerij werd aangelegd op initiatief van paus Gregorius XIII, die de wiskundige en geograaf Ignazio Danti opdroeg deze enorme kaarten te vervaardigen tussen 1581 en 1583. Het idee was om alle regio's van Italië weer te geven, van zuid naar noord, als een reis langs de Apennijnen, met de Adriatische Zee aan de ene kant en de Tyrreense Zee aan de andere. Op de wanden zien we bergen, rivieren, steden en landschappen, allemaal geschilderd met grote aandacht voor detail. Op het gewelf van het plafond bevinden zich religieuze en symbolische fresco's die de ruimte nog rijker en boeiender maken. De Galerij van de Geografische Kaarten is niet alleen mooi om te bekijken: ze was ook een manier om te laten zien hoe belangrijk heel Italië was voor de Kerk, ruim voordat het een verenigde staat werd. Hier wandelen is een beetje als een reis door de tijd maken, tussen kunst, geografie en geloof.

Galerij van de Wandtapijten

Deze lange en verfijnde zaal heet de Galerij van de Wandtapijten en bevindt zich precies langs de route die naar de Sixtijnse Kapel leidt. Hier zijn prachtige wandtapijten te bewonderen – grote geweven doeken – die tussen 1515 en 1521 in de stad Brussel werden vervaardigd naar ontwerpen van de werkplaats van Rafaël. Weet u hoeveel tijd er nodig was om slechts één van deze meesterwerken te maken? Sommige vergden tot wel vijf jaar werk, en de ambachtslieden die ze vervaardigden waren zo bekwaam dat zij kleurschakeringen konden creëren met wel vijftien verschillende tinten van dezelfde kleur. De wandtapijten vertellen verhalen uit de Handelingen der Apostelen, zoals de "Wonderbare visvangst" en de "Dood van Ananias". Ze werden als zo kostbaar en verfijnd beschouwd dat ze golden als ware kunstwerken, zelfs prestigieuzer dan schilderijen. Deze tapijten waren zo waardevol dat ze tijdens belangrijke ceremonies slechts enkele uren werden tentoongesteld. De rest van de tijd bleven ze opgerold en veilig opgeborgen, om ze te beschermen tegen het licht dat de kleuren kon beschadigen. Aan de linkerzijde van de galerij hangen de Vlaamse wandtapijten met taferelen uit het leven van Jezus, zoals de "Geboorte", de "Opdracht in de Tempel", het "Avondmaal te Emmaüs" en de "Verrijzenis". Aan de rechterzijde bevinden zich de tapijten die momenten uit het leven van paus Urbanus VIII uitbeelden, die later, in de zeventiende eeuw, in Rome werden vervaardigd. Deze collectie maakt deel uit van de vroegste geschiedenis van de Vaticaanse Musea en toont ons hoe de pausen altijd een grote liefde voor en betrokkenheid bij de kunst van het wandtapijt hebben gehad. Ook vandaag nog zorgen deskundigen en restaurateurs voor deze kwetsbare werken om ze zo goed mogelijk te bewaren.

Kamers van Rafaël

De Kamers van Rafaël behoren tot de meest geliefde en bezochte zalen van de Vaticaanse Musea. Het zijn vier vertrekken die vanaf 1508 werden gedecoreerd door de jonge Rafaël Sanzio en zijn werkplaats. Hier bevinden zich enkele van de grootste meesterwerken van de Italiaanse Renaissance. De eerste kamer, de beroemdste, is de Stanza della Segnatura. In deze zaal schilderde Rafaël twee werkelijk indrukwekkende fresco's: de "Disputà del Sacramento", die over het geloof handelt, en de beroemde "School van Athene", waarop de grootste filosofen uit de oudheid zijn afgebeeld, zoals Plato en Aristoteles. Plato wijst naar de hemel omdat hij geloofde dat ideeën belangrijker waren dan de werkelijkheid, terwijl Aristoteles naar de aarde wijst omdat hij de natuur en de dieren bestudeerde. Rafaël gaf hun gezichten de gelaatstrekken van tijdgenoten, zoals Leonardo da Vinci en Michelangelo. In een hoek heeft hij ook zichzelf afgebeeld! De overige kamers vertellen historische episodes die verband houden met de Kerk. De Stanza dell'Incendio di Borgo toont een wonder dat in Rome plaatsvond en werd voltooid door de leerlingen van Rafaël. De laatste, de Stanza di Costantino, werd geheel na zijn dood gerealiseerd en viert de overwinning van het christendom op het Romeinse keizerrijk. Deze zalen zijn niet alleen buitengewoon mooi: ze laten ons ook zien hoe belangrijk kunst is als middel om geschiedenis en geloofwaarden te vertellen.

Sixtijnse Kapel

De Sixtijnse Kapel is een van de beroemdste en meest bezochte plaatsen ter wereld. Ze bevindt zich in de Vaticaanse Musea en is niet alleen beroemd om haar schoonheid, maar ook omdat hier nog steeds de nieuwe Paus wordt gekozen tijdens het Conclaaf. Ze werd gebouwd tussen 1475 en 1481 in opdracht van paus Sixtus IV. Haar afmetingen zijn niet toevallig: ze volgen die van de Tempel van Salomo, zoals beschreven in de Bijbel. Het is een zeer bijzondere ruimte, bedoeld voor de belangrijkste ceremonies van de Kerk. Oorspronkelijk werden de wanden van de kapel beschilderd met fresco's door grote schilders uit de vijftiende eeuw, zoals Botticelli, Perugino, Ghirlandaio en Rosselli. Hun fresco's vertellen verhalen uit het leven van Mozes en Jezus, en laten zien hoe het Oude en het Nieuwe Testament met elkaar verbonden zijn. Maar het beroemdste deel van de kapel is het gewelf, geschilderd door Michelangelo Buonarroti tussen 1508 en 1512. Michelangelo werkte alleen, in een zeer oncomfortabele houding, op een speciaal gebouwd steiger. Hij schilderde negen grote taferelen uit Genesis, het eerste boek van de Bijbel. Onder deze taferelen springt de beroemdste scène eruit: De Schepping van Adam. In dit fresco strekt God, omringd door engelen, zijn arm uit naar Adam, de eerste mens. Hun vingers raken elkaar bijna, in een gebaar dat een van de meest herkenbare symbolen ter wereld is geworden. Dit beeld stelt het moment voor waarop God het leven aan de mens schenkt. Het is een tafereel vol energie en betekenis, eenvoudig maar uiterst diepzinnig. Jaren later, tussen 1536 en 1541, keerde Michelangelo terug om een ander groot werk te schilderen: Het Laatste Oordeel, op de wand achter het altaar. Dit fresco stelt het eindmoment voor, wanneer Christus terugkeert om alle mensen te oordelen. Bovenaan staat Jezus, omringd door heiligen en engelen; onderaan bevinden zich de zielen: sommige stijgen op naar het Paradijs, andere dalen af naar de verdoemenis. Michelangelo gebruikte gespierde, bewegende lichamen om de kracht en het drama van het moment uit te drukken. Het werk zorgde voor veel discussie omdat het vele naakte figuren toonde, die later gedeeltelijk werden bedekt. Maar wat tot op de dag van vandaag indruk maakt, is de intensiteit van de gehele compositie: elke uitdrukking, elk gebaar vertelt krachtige emoties zoals hoop, angst, redding of wanhoop. De Sixtijnse Kapel is veel meer dan een kunstwerk alleen: het is een plek waar kunst, geschiedenis en geloof samenkomen. Haar in levenden lijve aanschouwen is een ervaring die je met stomheid slaat, en zelfs de jongste bezoekers kunnen geboeid raken door haar krachtige beelden en plechtige stilte.